Latest Posts

Psycho-tropowy świat

By 02:29


Podręczny przewodnik po psycho-tropowym świecie
Choć mózg ludzki wydaje się być zwieńczeniem procesu ewolucji  - to przecież dzięki niemu nasz gatunek stworzył cywilizację i kulturę, - to jednak organ ten (podobnie zresztą jak wszystkie inne) czasami płata nam figle.
O złożoności układu nerwowego  człowieka świadczy też to, że zajmują się nim dwie dziedziny medycyny: neurologia (kiedy problemy zdrowotne mają naturę organiczną) i psychiatria (w przypadku zaburzeń funkcjonowania psychicznego).
Małe dzieci oraz zwierzęta nie mają jeszcze zbyt rozbudowanego życia psychicznego (ponieważ pewne rejony mózgu u zwierząt nie występują, a u dzieci są jeszcze niedojrzałe) – dlatego dzieci i zwierzęta dużo rzadziej niż dorośli ludzie mają problemy natury psychicznej, a jeśli nawet wystąpią u nich jakieś zaburzenia  - to mają zupełnie inne objawy i przebieg niż w psychiatrii dorosłych.
Leki stosowane w psychiatrii to tzw. leki psychotropowe, ich zadaniem jest niwelowanie objawów różnorakich zaburzeń i chorób psychicznych. W zależności od właściwości leczniczych oraz mechanizmu działania leki psychotropowe można podzielić na kilka grup.

Leki neuroleptyczne (przeciwpsychotyczne) – redukują występujące objawy psychotyczne (urojenia, omamy), hamują pobudzenie psychoruchowe, mają także działanie uspokajające , przeciwlękowe i nasenne.
Neuroleptyki wykorzystuje się w leczeniu schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych, zaburzeń urojeniowych, w manii lub depresji psychotycznej, a także-  w mniejszych dawkach - w zaburzeniach lękowych i zaburzeniach snu.
Możliwe działanie niepożądane przy przyjmowaniu neuroleptyków to np. nadmierna senność, spowolnienie, parkinsonizm poneuroleptyczny (wzmożone napięcie mięśni, drżenie kończyn), wzrost lub spadek łaknienia, zawroty głowy, zaparcia, akatyzja (zespół niepokoju ruchowego). Ewentualne objawy parkinsonowskie lub akatyzję łagodzi się lekami cholinolitycznymi (Parkopan, Akineton, Pridinol).
Pierwszym lekiem przeciwpsychotycznym wprowadzonym do lecznictwa była chlorpromazyna, miało to miejsce w roku 1952. Od tego czasu zsyntetyzowano wile innych substancji o działaniu neuroleptycznym. Leki przeciwpsychotyczne I generacji  (tzw. klasyczne)z reguły dają mniejszy efekt terapeutyczny  i mają więcej objawów niepożądanych niż leki przeciwpsychotyczne II generacji (atypowe), które to mogą nie dawać u pacjentów żadnych efektów ubocznych.
Leki psychotyczne przyjmuje się dość długo: szacuje się, że po pierwszym epizodzie psychotycznym powinno się je przyjmować przez rok lub 2 lata, jeśli wystąpi kolejny epizod – zwykle dodatkowe 3, 4 lata; jeśli natomiast remisja (zanik objawów choroby) jest niepełna – przyjmuje się leki przez około 5 lat. W przypadku częstych nawrotów przyjmuje się leki jeszcze dłużej, ale jeśli uda się osiągnąć przynajmniej kilkuletnią remisję – po jakimś czasie można rozważać zmniejszenie dawki lub całkowite odstawienie leków.
Bardzo ważne jest systematyczne przyjmowanie leków, ponieważ brak regularności lub przerwy
w leczeniu w wysokim stopniu zwiększają ryzyko nasilenia się objawów choroby i kolejnego nawrotu.
W Polsce stosuje się obecnie kilkanaście różnych leków neuroleptycznych (np. Abilify, Seroquel, Solian, Rispolept, Sulpiryd, Klozapol, Fluanxol, Clopixol, Chlorprotixen, Trilafon, Tisercin). Niektóre leki przeciwpsychotyczne można przyjmować w postaci iniekcji długodziałających, przyjmowanych raz na dwa tygodnie lub raz na miesiąc.
Leki przeciwpsychotyczne nie mają charakteru uzależniającego.
Ze względu na możliwe interakcje oraz efekt hepatotoksyczny (możliwość uszkodzenia wątroby) przy stosowaniu neuroleptyków -a także innych leków psychotropowych - powinno się możliwie maksymalnie ograniczyć spożywanie alkoholu.

Leki antydepresyjne (przeciwdepresyjne)  – oddziałują na mózgowe ośrodki odpowiedzialne za nastrój, odczuwanie lęku, napęd psychoruchowy oraz mechanizmy radzenia sobie ze stresem.
Antydepresanty stosuje się nie tylko w przypadku zaburzeń depresyjnych, ale też w zaburzeniach lękowych, fobii społecznej, zaburzeniach adaptacyjnych, zespole stresu pourazowego (PTSD), zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym, w zaburzeniach kontroli impulsów (jak anoreksja i bulimia), w leczeniu bólu neuropatycznego, niektórych postaci migreny czy zespołu napięcia przedmiesiączkowego .
Pierwszy lek przeciwdepresyjny odkryto w 1957 roku, była to imipramina. W 1986 wprowadzono do lecznictwa Prozac, który szybko okrzyknięto „pigułką szczęścia”.  Jednak tak naprawdę przyjmowanie leków antydepresyjnych ma sens tylko w przypadku objawów depresji, nie poprawiają   one bowiem w żadnym stopniu samopoczucia u osób zdrowych.  
Ze względu na  mechanizm działania i budowę chemiczną wyróżnia się wiele grup leków przeciwdepresyjnych z których dwie najbardziej znane to:
- Trójcykliczne leki przeciwdepresyjne (TLPD) : Amitryptylina, Anafranil;
- Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) : Seronil, Seroxat, Zoloft, Cipramil, Lexapro.
Jeśli chodzi o efekt terapeutyczny, leki antydepresyjne można podzielić na aktywizujące (zwiększające napęd psychoruchowy, dodające energii i wigoru) oraz uspokajające (zmniejszające objawy lęku
i niepokoju, ułatwiające zasypianie). Z reguły przyjmuje się, że leki przeciwdepresyjne aktywizujące stosuje się rano, natomiast te o działaniu uspokajającym – wieczorem, przed snem.
Pomimo, że już w ciągu kilku godzin po przyjęciu pierwszej dawki leki antydepresyjne zmieniają aktywność synaps katecholaminergicznych i serotoninergicznych, to efekt terapeutyczny – czyli zanik objawów depresji - obserwuje się zazwyczaj dopiero po 2 lub 3 tygodniach regularnego ich stosowania. Tłumaczy to się tym, iż tyle potrzeba czasu, aby czynnik neurotroficzny pochodzenia mózgowego, którego wydzielanie stymulują leki przeciwdepresyjne, mógł przywrócić do normalnych rozmiarów skurczone w wyniku depresji neurony hipokampa i kory mózgowej.
Większość efektów ubocznych obserwowanych w trakcie przyjmowania leków antydepresyjnych ma charakter łagodny i przemijający. Zwykle występują one tylko w ciągu kilku pierwszych dni przyjmowania nowego leku. Częściej objawy niepożądane obserwuje się w trakcie kuracji starszymi lakami, np. z grupy trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych.
Leki przeciwdepresyjne nie powodują uzależnienia. Nie należy jednak samodzielnie przerywać farmakoterpii antydepresyjnej, ponieważ zbyt szybkie przerwanie przyjmowania leków antydepresyjnych może powodować pojawienie się tzw. objawów odstawiennych (głównie niepokoju, przygnębienia lub  ospałości), które przeważnie mijają samoistnie po kilku dniach.
Tak, jak w przypadku leków neuroleptycznych, okres przyjmowania leków przeciwdepresyjnych - pomimo braku obecnie objawów depresji  - zależy od ilości i charakteru epizodów depresyjnych, których doświadczył pacjent. Nie wolno więc pod żadnym pozorem odstawiać leków bez konsultacji z lekarzem – może to bowiem prowadzić do zaostrzenia objawów i kolejnego nawrotu choroby.

Leki normotymiczne (tzw. stabilizatory nastroju) – wyrównują nastrój i napęd psychoruchowy.
Stosuje się je w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej, w zaburzeniach schizoafektywnych, czasami także u pacjentów z osbowością borderline.
Stosowane w Polsce leki normotymiczne to walproiniany, karamazepina, lamotrygina i sole litu – trzy pierwsze są jednocześnie lekami przeciwpadaczkowymi.

Leki przeciwlękowe – to głównie tzw. benzodiazepiny, które mają dość duży potencjał uzależniający i można je stosować tylko doraźnie (zasadniczo nie powinno się ich zażywać dłużej niż 4 tygodnie).
Przyjmuje się je w sytuacjach lęku o dużym nasileniu, np. w tzw. lęku napadowym, ostrym lęku psychotycznym i w niektórych postaciach depresji.
Nie można łączyć benzodiazepin z alkoholem, ponieważ może to prowadzić do śpiączki lub nawet śmierci.
Przykłady benzodiazepin to Xanax, Lorafen, Relanium, Signopam, Estazolam i Tranxene.
Leki przeciwlękowe, które nie mają działania uzależniającego to z kolei Hydroksyzyna,  Spamilan
 i Propranolol
.

Leki nootropowe (prokognitywne) – usprawniają procesy poznawcze, jak np. pamięć
i koncentracja.
Mają dwa główne mechanizmy działania: albo pobudzają w mózgu procesy przemiany materii, albo usprawniają transmisje układów neuroprzekaźnikowych, zwłaszcza acetylocholinergicznego.
Stosuje się je w leczeniu objawów łagodnych zaburzeń poznawczych, a także w otępieniu typu Alzheimera, otępieniu z ciałami Lewy’ego i w przebiegu choroby Parkinsona.

Zapraszam także na następny artykuł, w którym omówię
rodzaje psychoterapii;
sytuacje, kiedy terapia jest bardziej wskazana niż przyjmowanie niż przyjmowanie przez pacjenta leków psychotropowych;
oraz rodzaje psychoterapii najskuteczniejsze przy leczeniu konkretnych zaburzeń psychicznych.

mgr Aleksandra Supryn- psycholog

Biblliografia:
·         Bilikiewicz A., Pużyński S., Rybakowski J., Wciórka J. (red.) (2002)Psychiatria. Tom II. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner.
·         Jarema M., Rebe-Jabłońska J. (red.) (2011) Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL.
·         Scully J. (1998) Psychiatria. Wrocław: Wydawnictwo Medyczne Urban & Partner.

Wykorzystana grafika:
Autor: Katarzyna Szymanek, Licencja: Jestem sobą, nie chorobą


You Might Also Like

0 komentarze

//]]>