Latest Posts

Depresja sezonowa

By 02:37


Depresja sezonowa

Agnieszka, 42 lata, dyrektor w dużej korporacji. Zaczęło się dwadzieścia lat temu, kiedy zmarła jej mama. Co roku jesienią i zimą, Agnieszka odczuwa stałe zmęczenie, ma kłopoty z zasypianiem lub budzi się w nocy i nachodzą ją „czarne myśli”: lęk, co będzie dalej, że nic się nie uda.

Rano nie może podnieść się z łóżka, czuje dużą niechęć do pójścia do pracy, do wyjścia z domu, do ćwiczeń fizycznych. Przez cały okres jesienno-zimowy  brakuje jej energii, radości z życia, poczucia sensu. Postrzega życie jako niekończące się pasmo kłopotów i cierpień.  Bóle karku, ramion, krzyża, żołądka, silne „obręczowe” bóle głowy towarzyszą jej przez prawie cały czas.

Depresja sezonowa, inaczej: sezonowe zaburzenie afektywne, sezonowe zaburzenie nastroju, choroba afektywna sezonowa, depresja o sezonowym wzorcu przebiegu (ang. SAD – seasonal affective disorder), charakteryzuje się nawracającymi zaburzeniami o charakterze depresyjnym, które rozpoczynają się i trwają późną jesienią i zimą, a ustępują w okresie wiosenno – letnim. W Europie, w tym w Polsce, najczęściej odnotowuje się depresję zimową; letnia postać zaburzenia występuje rzadziej, zazwyczaj w strefie okołorównikowej. 

Sezonowe zaburzenie afektywne trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Objawy są łagodne lub umiarkowane, rzadziej ciężkie. Choroba uwidacznia się pomiędzy 20. a 30. rokiem życia, choć do specjalisty pacjenci udają się dopiero około 35.- 45. roku życia. Po postawieniu diagnozy i rozpoczęciu leczenia depresja sezonowa trwa od 2 do 11 lat, u mniej niż połowy pacjentów choroba trwa dłużej. Po trzeciej dekadzie życia u 1/3 osób rozwija się epizod depresji głównej. Nasilenie objawów choroby zwiększa się z wiekiem i łagodnieje w starości, prawdopodobnie dlatego depresja sezonowa nie występuje u osób po 55. roku życia. (Bereza, 2009). Zdarza się także u dzieci, choć jej obraz kliniczny jest inny.

Choroba dotyka od 6% do 12% dorosłej populacji, dwa do trzech razy częściej kobiet (Krzyżowski, 2002). Obok alergii i AIDS jest na czwartym miejscu najczęściej występujących  problemów zdrowotnych (Caplan, 1999). W Polsce objawów depresji o sezonowym wzorcu przebiegu może doświadczać w mniejszym lub większym stopniu nawet 10% społeczeństwa (Bereza, 2009). Przypuszczalnie choroba rozwija się na skutek niedostatecznej ilość światła słonecznego docierającego do siatkówki oka, zaburzenia rytmów dobowych oraz nadmiaru melatoniny w organizmie (Bereza, 2009), a w niektórych przypadkach może mieć uwarunkowania genetyczne (Sher, 2003;  Wilkinson, 2008).

Do objawów depresji zimowej należą (Caplan, 1999; Krzyżowski, 2002; Wilkinson, 2008):
Ø  uczucie smutku lub utrata zainteresowań, utrzymujące się przez co najmniej dwa tygodnie,
Ø  anhedonia (utrata zdolności odczuwania przyjemności),
Ø  wzmożone łaknienie, zwłaszcza apetyt na słodycze (często w godzinach wieczornych i nocnych), powodujące wzrost wagi nawet o 6 kg
Ø  wzmożona stała drażliwość (u kobiet nasilenie objawów PMS),
Ø  poczucie beznadziejności,
Ø  niepokój, lęk, strach,
Ø  trudności ze skupianiem uwagi,
Ø  brak motywacji i siły do działania,
Ø  niskie poczucie własnej wartości,
Ø  poczucie winy,
Ø  wahania nastroju,
Ø  skłonność do szybkiego wpadania w gniew,
Ø  płaczliwość,
Ø  zobojętnienie,
Ø  osłabienie popędu seksualnego,
Ø  bóle głowy i ogólna bolesność,
Ø  ociężałość w okolicach ramion i nóg,
Ø  męczliwość
Ø  hipersomnia (ospałość i zwiększona potrzeba snu)
Ø  obniżenie sił witalnych, brak energii,
Ø  myśli o śmierci.

Pacjenci z rozpoznaniem depresji sezonowej rzadko wymagają hospitalizacji, objawy psychotyczne występują sporadycznie, a ryzyko samobójstwa jest niewielkie (Lönnqvist i Partonen, 1998).

Najskuteczniejszą formą leczenia depresji sezonowej jest fototerapia. Ekspozycja na światło o szerokim widmie i natężeniu 2000-10000 luksów rano przez około 1-2 godziny, połączona z unikaniem jasnego światła wieczorem, przynosi efekty już po dwóch tygodniach (Zee, 2007) Klinicznie znaczącą poprawę daje połączenie psychoterapii poznawczo-behawioralnej i fototerapii, dające 71% redukcji objawów (Rohan, Roecklein Tierney Lindsey, 2007). Istotną rolę w leczeniu odgrywa psychoedukacja, powalająca zrozumieć pacjentowi, co dzieje się z jego emocjami, motywacją, funkcjami poznawczymi, ciałem. Pacjentom zaleca się spędzanie czasu na świeżym powietrzu, łączenie ekspozycji na światło z wysiłkiem fizycznym, a także uzupełnienie diety o witaminy z grupy B, magnez, kwas foliowy oraz aminokwasy egzogenne. Zaburzenie bywa oporne na leczenie środkami przeciwdepresyjnymi (Bereza, 2009).

Depresja sezonowa co roku ma bardzo duży wpływ na pracę zawodową Agnieszki. Zadania odczuwa jako ciężar ponad siły, zmaga się z apatią lub przeciwnie: z napadami bezsilnej złości. Ma wrażenie przytłoczenia zadaniami i nie widzi sensu wykonywanej pracy. Nigdy nie informuje przełożonych o swojej chorobie, nie bierze zwolnienia z jej powodu. Boi się pytań oraz „łatki” osoby z problemami, nieefektywnej. Mimo nawracających rokrocznie objawów, odnosi znaczące sukcesy zawodowe, jest w trwałym, satysfakcjonującym związku, ma dwoje zdolnych dzieci. Zawsze korzysta z pomocy specjalisty, zanim zacznie być naprawdę źle i nigdy się nie poddaje. Agnieszka jest sobą, nie chorobą.

mgr Lena Zielska - psycholog, diagnosta, dziennikarka.


Piśmiennictwo:

Bereza B.: Depresja sezonowa – wybrane aspekty diagnostyczne i terapeutyczne. Pediatria i Medycyna Rodzinna 2009; 5 (2), p. 113-119
Caplan C.E.: The wintertime blues. CMAJ 1999; 160: 375
ICD-10. V rozdział. Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD. Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne „Vesalius”, 2000. 
Krzyżowski J.: Depresja. Medyk Sp. z o.o., Warszawa 2002.
Sher L.: Bright light, serotonin turnover, and psychological well-being. Can. J. Psychiatry 2003; 48: 499.
Partonen T., Lönnqvist J.: Seasonal affective disorder: a guide to diagnosis and management. CNS Drugs 1998; 9: 203-212
Rohan K.J., Roecklein K.A., Tierney Lindsey K. i wsp.: A randomized controlled trial of cognitive-behavioral therapy, light therapy, and their combination for seasonal affective disorder. J. Consult. Clin. Psychol. 2007; 75: 489-500
Wilkinson E.: Seasonal affective disorder (SAD). How to distinguish depressive symptoms from normal winter blues, and what should you recommend? Chemist&Druggist 2008; 11: 19-21.
Zee P.C.: Zaburzenia rytmu dobowego. Psychiatria po Dyplomie 2007; 4: 9-19.


Wykorzystana grafika:
Autor: Katarzyna Szymanek, Licencja: Jestem sobą, nie chorobą





You Might Also Like

0 komentarze

//]]>